ჰერმეს ტრისმეგისტოსი

სამგზის დიადი ჰერმესი — ადამიანი, ღმერთი თუ საიდუმლო ცოდნის სახე?

ეზოთერიზმის ისტორიაში ძნელად მოიძებნება მეორე სახელი, რომლის გარშემოც იმდენი საიდუმლო, ლეგენდა და ინტერპრეტაცია დაგროვდა, რამდენიც ჰერმეს ტრისმეგისტოსის — Hermes Trismegistus-ის გარშემო.

მისი სახელით იწყება ჰერმეტიზმის უზარმაზარი ტრადიცია. მას უკავშირებდნენ ასტროლოგიას, მაგიას, ალქიმიას, კოსმოლოგიას, ღვთაებრივი ბუნების შემეცნებასა და ადამიანის სულიერი გარდაქმნის საიდუმლოს.

მაგრამ ჰერმესის ბიოგრაფიის დაწერისას პირველივე სირთულეს ვაწყდებით:

ჩვენ არ ვიცით, არსებობდა თუ არა ჰერმეს ტრისმეგისტოსი როგორც ერთი კონკრეტული ისტორიული ადამიანი.

არ არსებობს მისი დაბადების დადასტურებული თარიღი. არ არსებობს მისი საფლავი, ბიოგრაფიული ქრონიკა ან ისტორიული საბუთი, რომელიც საშუალებას მოგვცემდა გვეთქვა: აი, ეს იყო ადამიანი, რომელმაც ესა და ეს ტექსტი დაწერა.

თანამედროვე ისტორიული კვლევის თვალსაზრისით, ჰერმეს ტრისმეგისტოსი უფრო სწორად არის ლეგენდარული სიბრძნის მასწავლებელი და ავტორიტეტული ავტორის სახე, რომლის სახელითაც სხვადასხვა ეპოქაში მრავალი ტექსტი გავრცელდა.

თუმცა სწორედ აქ იწყება მისი ისტორიის ყველაზე საინტერესო ნაწილი.

რადგან ზოგჯერ იდეას უფრო ხანგრძლივი სიცოცხლე აქვს, ვიდრე ადამიანს.

ორი ღმერთის შეხვედრა — თოთი და ჰერმესი

ჰერმეს ტრისმეგისტოსის ფიგურის გასაგებად უნდა გადავინაცვლოთ ელინისტურ ეგვიპტეში — სამყაროში, სადაც ბერძნული და ეგვიპტური კულტურები ერთმანეთს ხვდებოდა.

ეგვიპტელებს ჰყავდათ სიბრძნის, დამწერლობისა და ცოდნის ღვთაება — თოთი.

თოთს ხშირად გამოსახავდნენ იბისისთავიან ადამიანად. იგი დაკავშირებული იყო წერასთან, გამოთვლასთან, ცოდნასთან, ღვთაებრივ წესრიგთან და წმინდა ტექსტებთან.

ბერძნებს კი ჰყავდათ ჰერმესი — ღმერთთა მაცნე, საზღვრების გადამლახავი, გზებისა და კომუნიკაციის ღვთაება, რომელიც ასევე უკავშირდებოდა მოხერხებულობას, სიტყვას და შუამავლობას.

როდესაც ბერძნული კულტურა ეგვიპტურ სამყაროს ინტენსიურად შეერწყა, ბერძნებმა თოთი საკუთარ ჰერმესთან გააიგივეს.

ასე წარმოიქმნა განსაკუთრებული სინკრეტული სახე:

Hermes-Thoth — ჰერმეს-თოთი.

სწორედ ამ ნიადაგზე ჩამოყალიბდა ჰერმეს ტრისმეგისტოსის ფიგურა.

მისი ზედწოდება Trismegistos ნიშნავს დაახლოებით „სამგზის უდიდესს“, „სამგზის დიადს“.

რატომ სამგზის?

ამის შესახებ მოგვიანებით უამრავი ინტერპრეტაცია გაჩნდა. ზოგი ტრადიცია მას სამ სფეროში — ფილოსოფიაში, ქურუმულ ცოდნასა და მეფურ სიბრძნეში — სრულყოფილებას უკავშირებდა; სხვა ავტორები განსხვავებულ სიმბოლურ ახსნებს გვთავაზობდნენ.

მაგრამ ისტორიულად სახელის წარმოშობა დაკავშირებულია თავად თოთის მიმართ გამოყენებული ეგვიპტური ეპითეტების ბერძნულ გადმოცემასთან.

ალექსანდრია — ადგილი, სადაც კულტურები ერთმანეთს შეეჯახა

ჰერმეტიზმის დაბადების გასაგებად განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ელინისტური და რომაული ეგვიპტე, მათ შორის ალექსანდრიის ინტელექტუალური გარემო.

წარმოიდგინეთ ქალაქი, სადაც ერთ სივრცეში მოძრაობდნენ ბერძნები, ეგვიპტელები, ებრაელები და სხვა ხალხები; სადაც არსებობდა სხვადასხვა ფილოსოფიური სკოლა, რელიგიური კულტი, ასტროლოგიური პრაქტიკა და საიდუმლო რიტუალები.

ასეთ გარემოში სრულიად ბუნებრივად ჩნდებოდა კითხვა:

იქნებ ყველა რელიგიისა და ფილოსოფიის უკან ერთი და იგივე უძველესი ჭეშმარიტება იმალება?

ჰერმეტული ტექსტების სამყაროშიც სწორედ მსგავსი ძიება იგრძნობა.

აქ ბერძნული ფილოსოფიური ენა ერწყმის ეგვიპტურ რელიგიურ წარმოდგენებს; ზოგ ტექსტში ჩანს იუდაური აზროვნების გავლენაც.

ჰერმეტიზმი ამიტომ მხოლოდ „მაგია“ არ არის.

მის ცენტრში გაცილებით დიდი კითხვა დგას:

რა არის ადამიანი და როგორ შეიძლება მან შეიცნოს ღმერთი?

ჰერმესის წიგნები

ანტიკურ სამყაროში ჰერმეს ტრისმეგისტოსს უზარმაზარი რაოდენობის ტექსტების ავტორობას მიაწერდნენ.

ისინი ეხებოდა ასტროლოგიას, მაგიას, ალქიმიას, მედიცინას, რელიგიურ რიტუალებს, ფილოსოფიასა და კოსმოლოგიას.

დღეს მკვლევრები ამ ტექსტებს ერთ კონკრეტულ ავტორს აღარ მიაწერენ.

ყველაზე ცნობილი ფილოსოფიურ-რელიგიური კრებულია:

Corpus Hermeticum

ეს არის ჰერმეტული ტრაქტატების კრებული, რომელთა უმრავლესობა გვიანანტიკურ სამყაროში შეიქმნა.

ტექსტები ხშირად დიალოგის ფორმითაა დაწერილი.

ჰერმესი ესაუბრება თავის მოწაფეებსა და თანამოსაუბრეებს — მაგალითად ტატს და ასკლეპიოსს — და უხსნის მათ სამყაროს წარმოშობას, გონების ბუნებას, ღმერთს, ადამიანს, სულის მდგომარეობას და სულიერი აღორძინების შესაძლებლობას.

ეს მნიშვნელოვანია:

ჰერმეტული ტექსტების მიზანი მხოლოდ ინფორმაციის გადაცემა არ არის.

მკითხველს თითქოს ცნობიერების შეცვლისკენ უბიძგებენ.

ცოდნა აქ უბრალოდ ფაქტების დაგროვებას არ ნიშნავს.

ჭეშმარიტი ცოდნა არის საკუთარი ბუნების გაცნობიერება.

პოიმანდრესი — გამოცხადება ჰერმესისთვის

Corpus Hermeticum-ის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ტექსტია Poimandres.

იგი იწყება მისტიკური გამოცდილებით.

ჰერმესი ღრმა ჭვრეტაში იმყოფება.

მისი ჩვეულებრივი შეგრძნებები თითქოს ჩუმდება და ამ მდგომარეობაში მას ეცხადება უზარმაზარი არსება — პოიმანდრესი, რომელიც საკუთარ თავს ღვთაებრივ გონებასთან, Nous-თან აკავშირებს.

ჰერმესი სთხოვს:

მას სურს შეიცნოს არსებათა ბუნება.

სურს გაიგოს ღმერთი.

სურს გაიგოს სამყარო.

და შემდეგ იწყება კოსმოგონიური ხილვა.

ჰერმესს ეჩვენება სინათლე.

შემდეგ სიბნელე.

შემდეგ კოსმოსის წარმოშობა.

ეს არ არის მხოლოდ სამყაროს შექმნის შესახებ მითოლოგიური ამბავი.

ტექსტის მთავარი კითხვა საბოლოოდ ისევ ადამიანთან ბრუნდება:

ვინ ვართ ჩვენ ამ კოსმოსში?

ადამიანი ჰერმეტიზმში

ჰერმეტულ სამყაროში ადამიანი საოცრად მაღალი სტატუსის მქონე არსებაა.

ის მხოლოდ მიწიერი სხეული არ არის.

ადამიანში არსებობს რაღაც, რაც ღვთაებრივ სამყაროს ეკუთვნის.

ამიტომ ადამიანი თითქოს ორ სამყაროს შორის დგას:

ერთი ნაწილი მიწისკენ არის მიმართული, მეორე — ღვთაებრივისკენ.

მას აქვს სხეული, ვნებები და მატერიალურ სამყაროში არსებობის აუცილებლობა.

მაგრამ მას ასევე აქვს Nous — გონების უმაღლესი, ღვთაებრივი განზომილება.

აქედან ჩნდება ჰერმეტიზმის ერთ-ერთი ცენტრალური იდეა:

ადამიანის მთავარი პრობლემა ის კი არ არის, რომ ღმერთი ძალიან შორსაა.

პრობლემა ისაა, რომ ადამიანს დავიწყებული აქვს საკუთარი ღვთაებრივი წარმომავლობა.

ამიტომ სულიერი გზა გახსენების გზაა.

ადამიანმა უნდა გაიღვიძოს.

„შეიცანი საკუთარი თავი“

ჰერმეტული ტექსტების სულისკვეთებაში საკუთარი თავის შეცნობა მხოლოდ ფსიქოლოგიური თვითანალიზი არ არის.

როდესაც ადამიანი საკუთარ ნამდვილ ბუნებას შეიცნობს, ის ერთდროულად კოსმოსის ბუნების შეცნობასაც იწყებს.

რატომ?

რადგან ადამიანი და სამყარო ერთმანეთისგან სრულიად განცალკევებული სისტემები არ არის.

ადამიანი კოსმოსის ნაწილია და საკუთარ თავში მისი წესრიგის ანარეკლს ატარებს.

სწორედ ამ წარმოდგენამ მოგვიანებით განსაკუთრებული ძალით წარმოშვა იდეა:

მიკროკოსმოსი და მაკროკოსმოსი.

ადამიანი — პატარა სამყარო.

კოსმოსი — დიდი სამყარო.

და ორივეში ერთი ღრმა წესრიგი მოქმედებს.

„როგორც ზემოთ, ისე ქვემოთ“

ჰერმეს ტრისმეგისტოსთან ყველაზე ხშირად დაკავშირებული ფრაზაა:

„როგორც ზემოთ, ისე ქვემოთ.“

აქ მნიშვნელოვანი ისტორიული დაზუსტებაა საჭირო.

ეს ფორმულირება პირდაპირ Corpus Hermeticum-იდან არ მოდის. იგი დაკავშირებულია სხვა ცნობილ ჰერმეტულ ტექსტთან — ზურმუხტის დაფასთან, Tabula Smaragdina-სთან.

მოგვიანებით ეს ფრაზა ჰერმეტიზმის ერთგვარ ემბლემად იქცა.

მისი არსი შესაბამისობის პრინციპში მდგომარეობს:

დიდსა და მცირეს შორის შეიძლება არსებობდეს ანალოგია.

კოსმოსურ და ადამიანურ დონეებს შორის — შესაბამისობა.

ხილულ და უხილავ პროცესებს შორის — კავშირი.

სწორედ ამიტომ მოგვიანებით ჰერმეტულ სამყაროში ასეთი მნიშვნელობა შეიძინა ასტროლოგიამ, ალქიმიამ და სიმბოლურმა მაგიამ.

სამყარო აღიქმებოდა არა როგორც მკვდარი მექანიზმი, არამედ როგორც ურთიერთდაკავშირებული მთლიანობა.

ჰერმესი და ალქიმია

შემდგომი საუკუნეების განმავლობაში ჰერმეს ტრისმეგისტოსი ალქიმიის ერთ-ერთ უმთავრეს პატრონად იქცა.

სიტყვა „ჰერმეტული“ დღემდე ატარებს საიდუმლოსა და დახურულობის ასოციაციას.

ალქიმიკოსისთვის ნივთიერების გარდაქმნა ხშირად მხოლოდ ლაბორატორიული პროცესი არ იყო.

ტყვიის ოქროდ გარდაქმნის სურათს შეეძლო უფრო ღრმა მნიშვნელობაც მიეღო:

ადამიანის არასრულყოფილი მდგომარეობის გარდაქმნა უფრო სრულყოფილ მდგომარეობად.

ამიტომ ალქიმიურ სიმბოლიკაში ხშირად ერთმანეთს ერწყმის:

ღუმელი და ადამიანის სხეული,

ლითონი და სული,

ცეცხლი და განწმენდა,

ოქრო და სრულყოფილება.

ჰერმესი ამ პროცესის არქეტიპულ მასწავლებლად იქცა — ფიგურად, რომელმაც თითქოს იცის, როგორ უნდა გარდაიქმნას ბუნება და მასთან ერთად თვითონ ადამიანიც.

ჰერმესი და მაგია

ჰერმეტულ ტრადიციას ასევე უკავშირდება მაგია.

მაგრამ ისტორიულ ჰერმეტულ სამყაროში „მაგია“ ყოველთვის იმ მნიშვნელობას არ ატარებდა, რომელსაც დღეს ყოველდღიურ ენაში ვაძლევთ.

მის უკან შეიძლებოდა მდგარიყო რწმენა, რომ კოსმოსი ცოცხალი და ურთიერთდაკავშირებულია.

ვარსკვლავები, პლანეტები, მცენარეები, ქვები, ცხოველები, ადამიანის სხეული და სული შეიძლება ერთმანეთთან ფარული შესაბამისობებით ყოფილიყო დაკავშირებული.

თუ ამ კავშირებს შეიცნობდი, ბუნების ფარული წესრიგის დანახვაც შეგეძლო.

სწორედ აქედან განვითარდა მოგვიანებით ჰერმეტული მაგიის უზარმაზარი სიმბოლური სამყარო.

Asclepius — კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ტექსტი

ჰერმეტული ტრადიციის მეორე უმნიშვნელოვანესი ძეგლია Asclepius.

იგი დიალოგის ფორმითაა დაწერილი და მასში ჰერმესი ასკლეპიოსს ესაუბრება.

ტექსტი ეხება ღმერთს, სამყაროს, ადამიანის ბუნებასა და რელიგიურ პრაქტიკას.

მისი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და ამავე დროს სადავო მონაკვეთი ეგვიპტურ საკულტო ქანდაკებებს ეხება — წარმოდგენას, რომ რიტუალური მოქმედების შედეგად ღვთაებრივი ძალა შეიძლება კონკრეტულ საკრალურ გამოსახულებას დაუკავშირდეს.

ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი გახდა მოგვიანებით, როდესაც ქრისტიანი ავტორები ჰერმესის ტექსტებს აფასებდნენ.

ქრისტიანული სამყაროს უცნაური დამოკიდებულება ჰერმესისადმი

ჰერმეს ტრისმეგისტოსის ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე მოულოდნელი ეპიზოდი ქრისტიანულ ეპოქაში იწყება.

ზოგი ადრეული ქრისტიანი ავტორი ჰერმესს უბრალოდ წარმართ ჯადოქრად არ განიხილავდა.

ლაქტანციუსი ჰერმესში ხედავდა წარმართ ბრძენს, რომლის ზოგი მოსაზრება, მისი ინტერპრეტაციით, ქრისტიანულ ჭეშმარიტებას წინასწარმეტყველურად უახლოვდებოდა.

ავგუსტინე გაცილებით კრიტიკული იყო, განსაკუთრებით Asclepius-ში აღწერილი მაგიურ-რელიგიური პრაქტიკის მიმართ.

მიუხედავად ამისა, ჰერმესის სახელი არ გაქრა.

პირიქით.

შუა საუკუნეების განმავლობაში მის გარშემო კიდევ უფრო ძლიერი ლეგენდა შეიქმნა.

ჰერმესი, რომელიც მოსეზე ძველი ეგონათ

ევროპაში საუკუნეების განმავლობაში არსებობდა წარმოდგენა, რომ ჰერმეს ტრისმეგისტოსი უკიდურესად ძველი ბრძენი იყო.

ზოგიერთ ტრადიციაში მას მოსეს ეპოქასთანაც კი აკავშირებდნენ.

ეს წარმოუდგენელ ავტორიტეტს ანიჭებდა მის სახელთან დაკავშირებულ ტექსტებს.

თუ ჰერმესი მართლაც უძველეს დროში ცხოვრობდა, მაშინ შეიძლებოდა ეფიქრათ, რომ იგი ფლობდა იმ პირველად სიბრძნეს, რომელიც მოგვიანებით სხვადასხვა რელიგიასა და ფილოსოფიაში ნაწილებად გაიფანტა.

აქედან გაძლიერდა იდეა, რომელსაც მოგვიანებით ხშირად prisca theologia — „უძველესი თეოლოგია“ ეწოდებოდა:

თითქოს კაცობრიობის დასაწყისში არსებობდა ერთი წმინდა ცოდნა.

შემდეგ ეს ცოდნა სხვადასხვა ხალხში განსხვავებული ფორმით გამოვლინდა.

ჰერმესი კი ამ უძველესი ჯაჭვის ერთ-ერთ პირველ ბრძენად წარმოედგინათ.

რენესანსი — ჰერმესის დიდი დაბრუნება

XV საუკუნეში ჰერმეს ტრისმეგისტოსის ისტორია ახალ ეტაპზე გადავიდა.

ბიზანტიიდან იტალიაში მოხვდა Corpus Hermeticum-ის ბერძნული ხელნაწერი.

ფლორენციის ინტელექტუალურ გარემოში ამ ტექსტმა უზარმაზარი ინტერესი გამოიწვია.

კოზიმო დე მედიჩიმ ტექსტის ლათინურად თარგმნა მარსილიო ფიჩინოს დაავალა.

ფიჩინომ თარგმანს ისეთი მნიშვნელობა მიანიჭა, რომ ჰერმეტული ტექსტების მიმართ ევროპული ინტერესი მნიშვნელოვნად გაიზარდა.

რენესანსის მოაზროვნეებისთვის ჰერმესი შეიძლებოდა ყოფილიყო უძველესი ღვთაებრივი სიბრძნის მატარებელი.

ამ იდეებმა გავლენა მოახდინა იმ ინტელექტუალურ გარემოზე, რომელშიც მოგვიანებით მუშაობდნენ ისეთი ფიგურები, როგორებიც იყვნენ ჯოვანი პიკო დელა მირანდოლა, კორნელიუს აგრიპა, ჯორდანო ბრუნო და რობერტ ფლადი.

ჰერმესი თითქოს საუკუნეების სიღრმიდან დაბრუნდა.

როდესაც ლეგენდა შეირყა

შემდეგ მოხდა მოვლენა, რომელმაც ჰერმესის შესახებ ევროპული წარმოდგენა მნიშვნელოვნად შეცვალა.

XVII საუკუნის დასაწყისში კლასიკური ტექსტების მკვლევარმა ისააკ კაზობონმა ჰერმეტული ნაწერების ენა და სტილი გააანალიზა.

1614 წელს მან დაასკვნა, რომ ეს ტექსტები ვერ იქნებოდა მოსეს ეპოქის უძველესი ეგვიპტური ნაწერები.

ისინი გაცილებით გვიანდელ პერიოდს ეკუთვნოდა.

თანამედროვე კვლევაც ძირითადად გვიანანტიკურ, განსაკუთრებით ჩვენი წელთაღრიცხვის პირველ საუკუნეთა გარემოში ათავსებს ფილოსოფიურ ჰერმეტიკას.

ამ აღმოჩენამ ჰერმესის ისტორიული ავტორიტეტის საფუძველი შეცვალა.

მაგრამ საინტერესო რამ მოხდა:

ჰერმესი არ გამქრალა.

რადგან ამ დროისთვის იგი უკვე მხოლოდ სავარაუდო უძველესი ავტორი აღარ იყო.

იგი დასავლური ეზოთერიზმის სიმბოლოდ იყო ქცეული.

იყო თუ არა ჰერმესი რეალური ადამიანი?

ამ კითხვაზე ყველაზე ზუსტი პასუხი ასეთია:

არ გვაქვს სანდო ისტორიული საფუძველი, რომ Hermes Trismegistus ერთ კონკრეტულ ისტორიულ პიროვნებად მივიჩნიოთ, რომელმაც Corpus Hermeticum დაწერა.

ჰერმეტული ნაწერები სხვადასხვა ავტორისა და სხვადასხვა პერიოდის ნამუშევრებია.

მაგრამ ეს ჰერმესის მნიშვნელობას არ აუქმებს.

შეიძლება ითქვას, რომ ჰერმესი ერთგვარი კოლექტიური ავტორია — სიბრძნის მასწავლებლის სახელი, რომლის ავტორიტეტითაც სხვადასხვა ავტორი საკუთარ სწავლებას გადმოსცემდა.

ამიტომ მისი „ბიოგრაფია“ უცნაურია.

მისი ცხოვრების თარიღებს ვერ ჩამოვწერთ.

სამაგიეროდ შეგვიძლია გავყვეთ მის სახელს ორი ათასი წლის განმავლობაში.

და ზოგჯერ ეს გაცილებით საინტერესო ბიოგრაფია გამოდის.

ჰერმესის მთავარი სულიერი იდეა

თუ ჰერმეტული ფილოსოფიის უზარმაზარი სამყარო ერთ ცენტრალურ კითხვამდე უნდა დავიყვანოთ, ის შეიძლება ასე ჟღერდეს:

შეუძლია ადამიანს საკუთარი ღვთაებრივი ბუნების გაცნობიერება?

ჰერმეტული პასუხი ოპტიმისტურია.

ადამიანი შეიძლება დაიკარგოს მატერიალურ სამყაროში.

შეიძლება საკუთარ თავს მხოლოდ სხეულთან, სურვილებთან და გარეგან მოვლენებთან აიგივებდეს.

მაგრამ მასში არსებობს შესაძლებლობა, რომ ცნობიერება შემოაბრუნოს.

შეიცნოს საკუთარი თავი.

შეიცნოს კოსმოსი.

და ამ გზით ღმერთის შემეცნებისკენ წავიდეს.

ამიტომ ჰერმეტული „ცოდნა“ ჩვეულებრივი ცოდნა არ არის.

იგი გარდაქმნაა.

შენ უბრალოდ არ იგებ რაღაცას.

შენ თვითონ უნდა გახდე სხვა ხარისხის ადამიანი იმის შედეგად, რაც გაიგე.

რატომ არის ჰერმეს ტრისმეგისტოსი ასეთი მნიშვნელოვანი?

ჰერმესის გავლენის გარეშე დასავლური ეზოთერიზმის ისტორია სრულიად სხვაგვარად გამოიყურებოდა.

მის სახელთან დაკავშირებულმა ტრადიციამ გავლენა მოახდინა:

ჰერმეტიზმზე, ალქიმიაზე, ასტროლოგიაზე, რენესანსულ მაგიაზე, როზენკროიცერულ მიმდინარეობებზე, კაბალის დასავლურ ინტერპრეტაციებზე და მოგვიანებით წარმოქმნილ მრავალ ოკულტურ სკოლაზე.

მისი სახელი საუკუნეების განმავლობაში გადაიქცა ნიშნად, რომელიც თითქოს ერთ იდეას ამბობს:

სამყარო იმაზე ღრმაა, ვიდრე გარეგნულად ჩანს.

ბუნებაში არსებობს ფარული წესრიგი.

ადამიანი ამ წესრიგის გარეთ არ დგას.

და საკუთარი თავის შეცნობით მას შეუძლია უფრო დიდი რეალობის შეცნობას მიუახლოვდეს.

ჰერმესის პარადოქსი

ჰერმეს ტრისმეგისტოსის ყველაზე საინტერესო საიდუმლო შეიძლება საერთოდ არ იყოს ის, ვინ იყო იგი.

შეიძლება გაცილებით საინტერესო კითხვა იყოს:

რატომ სჭირდებოდა კაცობრიობას ჰერმესის არსებობა?

ეგვიპტელებმა მასში თოთის სიბრძნე დაინახეს.

ბერძნულმა სამყარომ — ჰერმესის სახე.

გვიანანტიკურმა ავტორებმა — ღვთაებრივი ცოდნის მასწავლებელი.

შუა საუკუნეებმა — იდუმალი უძველესი ბრძენი.

რენესანსმა — პირველყოფილი თეოლოგიის მაცნე.

ალქიმიკოსებმა — დიდი ხელოვნების პატრონი.

ოკულტისტებმა — საიდუმლო კანონების მასწავლებელი.

ყოველმა ეპოქამ თითქოს საკუთარი ჰერმესი შექმნა.

და სწორედ ამიტომ მისი სახე გადარჩა.

ადამიანი, რომლის ისტორიული არსებობაც ვერ დასტურდება, დასავლური მისტიკური აზროვნების ერთ-ერთ ყველაზე ხანგრძლივად მცხოვრებ ფიგურად იქცა.

ჰერმეს ტრისმეგისტოსის მემკვიდრეობა საბოლოოდ ერთ კითხვასთან გვაბრუნებს:

თუ სამყარო მართლაც ერთიანი მთლიანობაა და ადამიანი ამ მთლიანობის მცირე ანარეკლია — რამდენად ღრმად უნდა შეიცნოს ადამიანმა საკუთარი თავი, რომ კოსმოსის საიდუმლოს შეეხოს?