ჩრდილის 10 კარიბჭე V დღე — ნიღბების კარიბჭე
1. მთავარი რიტუალი — „ხუთი ნიღაბი“
ამ პრაქტიკის მიზანია აღმოვაჩინოთ არა ერთი, არამედ ხუთი განსხვავებული სახე, რომლითაც სხვადასხვა სივრცეში ვცხოვრობთ. დაგჭირდებათ ხუთი ფურცელი, კალამი და ფერადი ფანქრები ან მარკერები. ხატვის უნარი საჭირო არ არის. ნიღბები შეიძლება შედგებოდეს ხაზებისგან, ფერებისგან, სიტყვებისგან, ნიშნებისა და სიმბოლოებისგან.
პირველ ფურცელზე დაწერეთ:
„მე ოჯახში“.
მეორეზე — „მე სამსახურში და საზოგადოებაში“.
მესამეზე — „მე ურთიერთობაში“.
მეოთხეზე — „მე, რომელსაც სხვებს ვაჩვენებ“.
მეხუთეზე — „მე, როცა არავინ მიყურებს“.
თითოეულ ფურცელზე დახატეთ ნიღაბი, რომელიც ამ კონკრეტულ პერსონას გამოხატავს. ნუ ეცდებით ლამაზი ნიღბის შექმნას. გამოიყენეთ პირველი ფერი და სიმბოლო, რომელიც ინტუიციურად მოგინდებათ. ერთი შეიძლება ძალიან ნათელი გამოვიდეს, მეორე — მკაცრი, მესამე — პატარა, მეოთხე — გადატვირთული, მეხუთე კი საერთოდ ცარიელი.
როდესაც ხუთივე ნიღაბი მზად იქნება, თითოეულს ქვემოთ მიუწერეთ სამი მთავარი კითხვა:
რას მაძლევს ეს ნიღაბი?
რისგან მიცავს ეს ნიღაბი?
რა ფასს ვიხდი მის ტარებაში?
პირველ კითხვაში შეიძლება აღმოჩნდეს: მიღება, სიყვარული, ავტორიტეტი, უსაფრთხოება, ყურადღება, პროფესიული წარმატება, კუთვნილება, კონფლიქტის თავიდან აცილება, ძალის განცდა.
მეორეში შეიძლება აღმოჩნდეს: უარყოფისგან, კრიტიკისგან, მიტოვებისგან, სირცხვილისგან, დაუცველობისგან, წარუმატებლობისგან, მარტოობისგან, საკუთარი სურვილების დანახვისგან.
მესამე კითხვა ყველაზე მნიშვნელოვანია. ფასი შეიძლება იყოს დაღლილობა, მუდმივი კონტროლი, საკუთარი აზრის ჩახშობა, მარტოობა, ემოციური სიცარიელე, ურთიერთობაში საკუთარი თავის დაკარგვა, დახმარების თხოვნის შეუძლებლობა ან განცდა, რომ ადამიანებს მხოლოდ თქვენი ნიღაბი უყვართ.
შემდეგ ხუთივე ფურცელი ერთმანეთის გვერდით დააწყვეთ და მონიშნეთ ის თვისებები, რომლებიც თითქმის ყველა ნიღაბში მეორდება. ეს თქვენი დომინანტური პერსონის პირველი კონტურია.
ახლა შეხედეთ მეხუთე ფურცელს — „მე, როცა არავინ მიყურებს“. შეადარეთ დანარჩენ ოთხს. განსაკუთრებით მიაქციეთ ყურადღება იმას, რაც მხოლოდ აქ გამოჩნდა.
რიტუალის ბოლოს აირჩიეთ ერთი ნიღაბი, რომლის ტარებაც ყველაზე მეტად გღლით, და დაწერეთ მის ქვეშ: „მადლობა იმისთვის, რისგანაც მიცავდი. ახლა მინდა გავიგო, სად მჭირდები და სად შემიძლია შენს გარეშე ყოფნა.“
ნიღაბი არ დაწვათ და არ გაანადგუროთ. შეინახეთ ხუთივე მარათონის დასრულებამდე.
2. დავალება — „ჩემი როლების ინვენტარიზაცია“
ჩამოწერეთ მინიმუმ ათი როლი, რომელსაც ცხოვრებაში ასრულებთ. აქ საუბარია არა მხოლოდ ფორმალურ როლებზე — „შვილი“, „მშობელი“, „პარტნიორი“, „თანამშრომელი“ — არამედ ფსიქოლოგიურ როლებზეც.
მაგალითად: ძლიერი, მხსნელი, ყველაფრის მცოდნე, კარგი ადამიანი, მშვიდობისმყოფელი, მსხვერპლი, ბრძენი, მებრძოლი, იდეალური პარტნიორი, იდეალური შვილი, მასხარა, შეუცვლელი, უხილავი, დამრიგებელი, დამოუკიდებელი, ადამიანი, რომელსაც დახმარება არასოდეს სჭირდება.
თითოეული როლის გვერდით დაწერეთ სამი რამ: ვისთან ვხდები ასეთი? როდის ვისწავლე ეს როლი? რა მოხდება, თუ ერთხელ მას არ შევასრულებ?
ბოლო კითხვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. თუ პასუხია „არაფერი განსაკუთრებული“, შესაძლოა ეს უბრალოდ მოქნილი სოციალური როლი იყოს. მაგრამ თუ პასუხი უკავშირდება ძლიერ შიშს — „აღარ ვეყვარები“, „იმედგაცრუებული დარჩებიან“, „სუსტი გამოვჩნდები“, „კონტროლს დავკარგავ“, „აღარავის დავჭირდები“ — სავარაუდოდ როლი უკვე იდენტობასთან არის შეზრდილი.
ბოლოს ათიდან მონიშნეთ სამი ყველაზე ძლიერი როლი და მათგან შემოხაზეთ მხოლოდ ერთი, რომლის დაკარგვაც ყველაზე მეტად გაშინებთ.
ეს შეიძლება იყოს თქვენი დომინანტური ნიღბის ერთ-ერთი მთავარი გასაღები.
3. დავალება — „რას არ მაძლევს ჩემი ნიღაბი უფლებას?“
აირჩიეთ თქვენი ყველაზე ძლიერი ნიღაბი და დაწერეთ მისი სახელი ფურცლის შუაში. შემდეგ დაასრულეთ მინიმუმ ათი წინადადება:
„როდესაც ამ როლში ვარ, საკუთარ თავს არ ვაძლევ უფლებას...“
მაგალითად, „ძლიერი“ შეიძლება საკუთარ თავს არ აძლევდეს ტირილის, დახმარების თხოვნის ან დაბნეულობის უფლებას. „წმინდანი“ — ბრაზის, ეგოიზმის ან შურის აღიარების უფლებას. „მხსნელი“ — სხვისი პრობლემის დატოვების უფლებას. „ბრძენი“ — თქვას „არ ვიცი“. „მასხარა“ — სერიოზულად გამოხატოს ტკივილი. „უხილავი“ — დაიკავოს სივრცე და მიიღოს ყურადღება. „მსხვერპლი“ — საკუთარი ძალის და პასუხისმგებლობის აღიარების უფლებას.
შემდეგ ათივე პასუხიდან მონიშნეთ სამი, რომელთა დაბრუნებაც დღეს ყველაზე მეტად გჭირდებათ.
აქ შეიძლება პირველად გამოჩნდეს ნიღბის ქვეშ დამალული ადამიანი.
4. მთავარი ექსპერიმენტი — „24 საათი როლის გარეშე“
აირჩიეთ მხოლოდ ერთი დომინანტური როლი. ამ როლს მთლიანად ვერ მოიშორებთ და არც ეს არის მიზანი. 24 საათის განმავლობაში უნდა დააკვირდეთ ყველა მომენტს, როდესაც მასში ავტომატურად შედიხართ.
დილით დაწერეთ: „დღეს ვაკვირდები ჩემს __________ როლს.“
დღის განმავლობაში ყოველ ჯერზე, როდესაც ამ როლს დაიჭერთ, ჩაინიშნეთ ოთხი რამ: რა მოხდა? ვისთან ვიყავი? რის გაკეთება მომინდა ავტომატურად? რის მეშინოდა, ეს როლი რომ არ შემესრულებინა?
თუ „მხსნელი“ ხართ, დააკვირდით რამდენჯერ იწყებთ დახმარებას მაშინაც კი, როდესაც არავინ გთხოვთ. თუ „ძლიერი“ ხართ, დააკვირდით რამდენჯერ ამბობთ „ყველაფერი კარგადაა“, როდესაც ასე არ არის. თუ „ბრძენი“ ხართ, რამდენჯერ გიჩნდებათ დაუყოვნებლივ რჩევის მიცემის სურვილი. თუ „მასხარა“ ხართ, რამდენჯერ იყენებთ იუმორს სერიოზული ემოციის თავიდან ასაცილებლად. თუ „უხილავი“ ხართ, რამდენჯერ თმობთ სივრცეს, სიტყვას ან ყურადღებას. თუ „წმინდანი“ ხართ, რამდენჯერ მალავთ საკუთარ ნამდვილ რეაქციას იმისთვის, რომ „კარგი ადამიანი“ დარჩეთ.
მინიმუმ სამ უსაფრთხო სიტუაციაში ავტომატური ქცევა შეგნებულად შეაჩერეთ.
არ გადაარჩინოთ, თუ დახმარება არ უთხოვიათ. თქვით „არ ვიცი“, თუ პასუხი არ იცით. მიიღეთ დახმარება, თუ ჩვეულებრივ ყველაფერს მარტო აკეთებთ. არ გაიღიმოთ მხოლოდ იმისთვის, რომ უხერხულობა დაფაროთ. თქვით მშვიდი „არა“, თუ ავტომატურად დათანხმდებოდით.
დღის ბოლოს დაწერეთ: „როდესაც ჩემი ჩვეულებრივი როლი არ შევასრულე, მეგონა რომ მოხდებოდა..., მაგრამ სინამდვილეში მოხდა...“
შემდეგ დაასრულეთ: „ჩემი ნიღბის გარეშე ყველაზე უცნაური განცდა იყო...“
5. დავალება — „ვინ ვარ, როცა არავის არაფერი სჭირდება ჩემგან?“
ამ დავალებისთვის გამოყავით მინიმუმ 30 წუთი მარტო. ამ დროს არ უნდა ასრულებდეთ არც ერთ ფუნქციურ როლს. არ იყოთ თანამშრომელი, მასწავლებელი, მშობელი, პარტნიორი, მხსნელი ან ადამიანი, რომელიც რაღაცას ამტკიცებს.
ფურცელზე დაწერეთ:
„თუ არავისგან მჭირდებოდა მოწონება, მე...“
„თუ არავის დახმარება არ მჭირდებოდა, მე...“
„თუ ძლიერად ყოფნა აღარ მომიწევდა, მე...“
„თუ ჭკვიანად გამოჩენა აღარ მომიწევდა, მე...“
„თუ კარგი ადამიანის რეპუტაციის დაცვა აღარ მომიწევდა, მე...“
„თუ არავინ დამინახავდა, მე...“
„თუ არავინ გამაკრიტიკებდა, მე...“
„თუ არავინ გამინაწყენდებოდა, მე...“
„თუ არაფრის დამტკიცება არ მჭირდებოდა, მე...“
„როდესაც ყველა ჩემი როლი ჩუმდება, ჩემში რჩება...“
პასუხები არ გაალამაზოთ. ბოლო წინადადებას დაუთმეთ ყველაზე მეტი დრო.
6. დავალება — „ნიღბის ფარული ჯილდო“
ჩვენ ხშირად მხოლოდ იმას ვხედავთ, რას გვართმევს ნიღაბი, მაგრამ თუ ის წლების განმავლობაში არსებობს, თითქმის ყოველთვის რაღაცას გვაძლევს.
დაწერეთ თქვენი მთავარი ნიღბის სახელი და ქვემოთ ჩამოწერეთ მინიმუმ ხუთი ფარული ჯილდო.
მაგალითად, „მხსნელს“ შეიძლება აძლევდეს საჭიროების განცდას. „მსხვერპლს“ — პასუხისმგებლობისგან დროებით დაცვას. „ძლიერს“ — ავტორიტეტს. „უხილავს“ — კრიტიკისგან უსაფრთხოებას. „მასხარას“ — მძიმე ემოციური საუბრის თავიდან აცილებას. „ბრძენს“ — უპირატესობის ან კონტროლის განცდას. „წმინდანს“ — მორალურ უსაფრთხოებას.
შემდეგ თითოეულ ჯილდოს მიუწერეთ: „როგორ შემიძლია იგივე საჭიროება უფრო ჯანსაღად დავიკმაყოფილო?“
ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სამუშაო, რადგან ნიღბის უბრალოდ მოხსნა რთულია, თუ ადამიანს არ აქვს სხვა გზა იმ საჭიროების დასაკმაყოფილებლად, რომელსაც ნიღაბი ემსახურებოდა.
7. ტესტი — „დომინანტური ნიღაბი“
ყოველი დებულება შეაფასეთ: 0 — საერთოდ არ მახასიათებს; 1 — იშვიათად; 2 — ნაწილობრივ; 3 — ხშირად; 4 — ძალიან ზუსტად მახასიათებს.
A — მხსნელი
სხვისი პრობლემის დანახვისას მაშინვე მისი მოგვარების სურვილი მიჩნდება.
ხშირად ვეხმარები ადამიანებს მანამდეც, სანამ დახმარებას მთხოვენ.
თავს განსაკუთრებით ღირებულად მაშინ ვგრძნობ, როდესაც ვიღაცას ვჭირდები.
სხვისი პრობლემის უყურადღებოდ დატოვება დანაშაულის განცდას მიჩენს.
საკუთარ საჭიროებებს ხშირად სხვისი საჭიროებების შემდეგ ვაყენებ.
B — წმინდანი
ჩემთვის მნიშვნელოვანია, რომ სხვები კარგ ადამიანად აღმიქვამდნენ.
მიჭირს ისეთი გრძნობების აღიარება, როგორიცაა შური, ეგოიზმი ან შურისძიების სურვილი.
ზოგჯერ საკუთარ ბრაზს ვმალავ, რათა „ცუდად“ არ გამოვჩნდე.
საკუთარი მორალური შეცდომის აღიარება განსაკუთრებით მძიმედ განვიცდი.
ხშირად ვცდილობ ჩემი რეაქცია იმაზე უფრო კეთილშობილურად წარმოვაჩინო, ვიდრე სინამდვილეშია.
C — მებრძოლი
ჩემთვის მნიშვნელოვანია, რომ სუსტი არ გამოვჩნდე.
რთულ სიტუაციაში ინსტინქტურად თავდაცვის ან ბრძოლის რეჟიმში გადავდივარ.
დახმარების თხოვნა მიჭირს.
ზოგჯერ ისეთი განცდა მაქვს, თითქოს ცხოვრებაში მუდმივად რაღაცის დამტკიცება მიწევს.
ჩემი დაუცველი მხარის სხვებისთვის ჩვენება არ მიყვარს.
D — მსხვერპლი
ხშირად მგონია, რომ ჩემი ცხოვრების მნიშვნელოვან მოვლენებს სხვები განსაზღვრავენ.
ცვლილება მინდა, მაგრამ ხშირად ვპოულობ მიზეზს, რატომ არ შემიძლია მისი განხორციელება.
უსამართლობის განცდა ჩემს ცხოვრებაში ხშირად მეორდება.
ზოგჯერ დიდხანს ვფიქრობ იმაზე, ვინ რა დამიშავა.
საკუთარი გავლენის დანახვა რთულ სიტუაციებში ზოგჯერ მიჭირს.
E — ბრძენი
სხვები ხშირად ჩემგან რჩევას ელიან.
ჩემთვის რთულია ვთქვა „არ ვიცი“.
ხშირად ვცდილობ ემოციური სიტუაციაც კი ანალიზით ავხსნა.
ცოდნა და კომპეტენტურობა ჩემი თვითშეფასების მნიშვნელოვანი ნაწილია.
ზოგჯერ სხვის მოსმენამდე უკვე ვიცი, რა რჩევა უნდა მივცე.
F — მასხარა
დაძაბულ სიტუაციაში ხშირად იუმორს ვიყენებ.
ჩემი ტკივილის შესახებ საუბრისასაც შემიძლია ხუმრობაზე გადავიდე.
არ მიყვარს, როდესაც სხვები ზედმეტად სერიოზულად აღმიქვამენ.
ხანდახან სიცილით ვფარავ უხერხულობას ან სევდას.
ჩემთვის უფრო ადვილია სხვების გაცინება, ვიდრე მათთვის საკუთარი დაუცველობის ჩვენება.
G — უხილავი
ყურადღების ცენტრში ყოფნა ხშირად არაკომფორტულია.
საკუთარ მიღწევებზე საუბარს ვერიდები.
ჯგუფში ხშირად ველოდები, სანამ სხვები გამოთქვამენ აზრს.
ჩემთვის უფრო უსაფრთხოა დაკვირვება, ვიდრე გამოჩენა.
ზოგჯერ საკუთარ შესაძლებლობებსაც ვამცირებ, რათა ზედმეტი ყურადღება არ მივიქციო.
შედეგების დათვლა
შეკრიბეთ თითოეული პროფილის ხუთი პასუხი ცალ-ცალკე. თითოეულ ნიღაბში მაქსიმალური შედეგია 20 ქულა.
0–6 ქულა — ეს როლი თქვენში შედარებით სუსტია.
7–13 ქულა — ეს ნიღაბი გარკვეულ სიტუაციებში აქტიურდება.
14–20 ქულა — ეს ერთ-ერთი დომინანტური სოციალური ნიღაბია.
ყველაზე მაღალი შედეგი მიუთითებს იმ როლზე, რომელსაც ყველაზე ხშირად იყენებთ საკუთარი თავის დასაცავად ან სამყაროსთან ურთიერთობისთვის. თუ ორი ან სამი ნიღაბი თითქმის თანაბარია, ეს სრულიად ბუნებრივია — სხვადასხვა გარემოში შეიძლება სხვადასხვა პერსონა დომინირებდეს.
მხსნელი საკუთარ ღირებულებას ხშირად საჭიროებაში პოულობს. მისი ჩრდილოვანი ამოცანაა ისწავლოს, რომ სიყვარული და საჭიროება ერთი და იგივე არ არის.
წმინდანი ცდილობს საკუთარი მიუღებელი მხარეებისგან მორალურად უსაფრთხო იდენტობა შექმნას. მისი ამოცანაა აღიაროს, რომ არასასიამოვნო ემოციის არსებობა ცუდ ადამიანად არ აქცევს.
მებრძოლი უსაფრთხოებას ძალით ქმნის. მისი ამოცანაა აღმოაჩინოს, რომ დაუცველობა ყოველთვის დამარცხებას არ ნიშნავს.
მსხვერპლი ყურადღებას ძირითადად იმაზე ამახვილებს, რაც მის წინააღმდეგ მოხდა. მისი ამოცანაა ზიანის უარყოფის გარეშე დაიბრუნოს საკუთარი არჩევანისა და მოქმედების ის ნაწილი, რომელიც ჯერ კიდევ მის ხელშია.
ბრძენი უსაფრთხოებას ცოდნით ქმნის. მისი ამოცანაა ზოგჯერ გაურკვევლობასაც გაუძლოს და საკუთარ თავს „არ ვიცი“-ს უფლება მისცეს.
მასხარა დაძაბულობას იუმორით ამსუბუქებს. მისი ამოცანაა აღმოაჩინოს, რომ შეიძლება უყვარდეთ მაშინაც, როდესაც არავის აცინებს.
უხილავი უსაფრთხოებას ხილვადობის შემცირებით ქმნის. მისი ამოცანაა ნელ-ნელა დაიკავოს საკუთარი სივრცე ისე, რომ გამოჩენა საფრთხედ აღარ აღიქვას.
8. საბოლოო სამუშაო — „ნიღბის უკან“
აიღეთ თქვენი ყველაზე მაღალი ქულის მქონე ნიღაბი და დაწერეთ მისი სახელი ფურცლის ზედა ნაწილში.
შემდეგ დაასრულეთ:
ეს ნიღაბი შევქმენი იმისთვის, რომ...
ყველაზე მეტად ის მიცავს...
მისი წყალობით ვისწავლე...
მის გამო დავკარგე...
ყველაზე მეტად მეშინია, რომ მის გარეშე...
სინამდვილეში მის ქვეშ არის ადამიანი, რომელსაც უნდა...
ამიერიდან ამ ნიღაბს გამოვიყენებ მაშინ, როდესაც...
მაგრამ მოვიხსნი მაშინ, როდესაც...
ბოლოს დაწერეთ ერთი წინადადება:
„მე არ ვარ მხოლოდ ის ადამიანი, რომელსაც სხვები ჩემში ხედავენ.“
მეხუთე დღის მიზანი ყველა ნიღბის ჩამოხსნა არ არის. ეს შეუძლებელიც იქნებოდა და არც არის საჭირო. მიზანია ადამიანმა პირველად გაარჩიოს როლი და იდენტობა. ნიღაბი შეიძლება დარჩეს როგორც ინსტრუმენტი, მაგრამ აღარ უნდა გახდეს ციხე.
ყველაზე მნიშვნელოვანი განსხვავება ასეთია: ჯანმრთელი ადამიანი ნიღაბს საჭიროებისას იკეთებს და შემდეგ იხსნის. ნიღბით შეპყრობილი ადამიანი კი ერთ დღეს აღმოაჩენს, რომ აღარ იცის, როგორ უნდა მოიხსნას იგი.